Oryginał czy druk na płótnie — jak odróżnić obraz olejny

Druk na płótnie wygląda dziś przekonująco. Prawdziwa faktura tkaniny, drewniany blejtram, nasycone kolory — z trzech metrów nie każdy artysta odróżni go od malarstwa. I właśnie z tego korzystają sprzedawcy: reprodukcję za 250 zł oferują jako „obraz autorski” za 2500.

Sam druk jest uczciwym produktem. Problem zaczyna się, gdy udaje oryginał. Poniżej sposoby, żeby sprawdzić obraz samodzielnie w pięć minut, bez rzeczoznawcy i specjalnego sprzętu.

Proszę spojrzeć na obraz z boku

Najszybsza metoda. Trzeba stanąć tak, żeby światło padało na płótno niemal równolegle do powierzchni — z bocznego okna albo z latarki telefonu przyłożonej przy krawędzi.

Farba olejna leży warstwami, a pociągnięcie pędzla zostawia relief. W bocznym świetle rzuca on drobne cienie: widać, dokąd szedł pędzel, gdzie farba jest grubsza, gdzie szpachelka zostawiła ślad. Na jasnych partiach relief bywa wyższy — biel kładzie się gęściej.

Druk w takim świetle jest płaski. Nawet jeśli płótno ma fakturę, to faktura tkaniny — równa siatka, jednakowa na całej powierzchni. Nie wie, gdzie na obrazie jest niebo, a gdzie twarz.

Krawędzie płótna

Proszę obrócić obraz i obejrzeć boki blejtramu.

W malarstwie farba wchodzi na krawędź nierówno. Artysta albo przedłuża motyw na boki, albo zostawia je zagruntowane — i wtedy widać, gdzie pędzel się zatrzymał. Zdarzają się zacieki, odciski palców, przypadkowe pociągnięcia.

W druku krawędzie zdradzają technologię. Obraz jest zwykle przedłużony na bok lustrzanym odbiciem lub rozmyciem, albo bok ma równy jednolity kolor. Linia przejścia z przodu na bok jest idealnie prosta — ręka takiej nie poprowadzi.

Lupa

Wystarczy lupa albo aparat w telefonie z maksymalnym zbliżeniem. Najlepiej skierować go na jednolity fragment — niebo, tło, cień.

W druku kolor składa się z punktów. W offsecie to regularna siatka rozet z czterech kolorów, w druku atramentowym — drobne kolorowe „ziarno”, jak szum na zdjęciu. W powiększeniu widać to od razu.

W malarstwie punktów nie ma. Farba jest wymieszana fizycznie — na palecie albo na płótnie — a pod lupą widać smugi, włoski pędzla, spękania w wyschniętej warstwie, drobinki czystego pigmentu, który nie do końca się rozprowadził.

Odwrocie

Tył obrazu mówi bardzo wiele.

Na oryginale artysta często podpisuje odwrocie: nazwisko, tytuł, rok, czasem wymiary i technikę. Płótno bywa zagruntowane nierówno, widać ślady kleju i zszywek. Na starszych pracach — naklejki galerii i wystaw.

Płótno drukowane jest z tyłu jednolite, jasne, często z oznaczeniem producenta tkaniny przy krawędzi. Podpis, jeśli jest, zrobiono markerem na czystej tkaninie, a nie jako część pracy.

Sygnatura z przodu

Sygnatura na obrazie olejnym jest namalowana tą samą farbą, co obraz, na wyschniętych warstwach. W bocznym świetle ma relief jak pociągnięcie pędzla.

W druku sygnatura jest wydrukowana razem z obrazem. Jest płaska i leży pod wspólną warstwą lakieru, a nie na wierzchu.

Osobny przypadek — „ręczne wykończenie”

Najbardziej podstępna wersja. Bierze się druk i przechodzi po nim kilkoma pociągnięciami przezroczystego żelu lub farby — zwykle po światłach, grzbietach fal, płatkach. W bocznym świetle pojawia się relief i pierwsza próba wydaje się zaliczona.

Taką pracę zdradza niespójność. Relief jest tylko miejscami, a pod nim — te same punkty druku, jeśli spojrzeć lupą tuż obok pociągnięcia. Pociągnięcia leżą na obrazie, a nie go budują: w prawdziwym malarstwie cień i światło są namalowane farbą, tutaj są wydrukowane, a z wierzchu dodano połysk.

Uczciwi sprzedawcy nazywają to „reprodukcją z ręcznym wykończeniem”. Nieuczciwi — „obrazem autorskim”. Różnica w cenie między prawdziwym oryginałem a takim wykończeniem jest wielokrotna.

Dokumenty i historia pracy

Certyfikat autentyczności sam w sobie niczego nie gwarantuje — drukuje się go na tej samej drukarce. Pewniejsze są inne rzeczy:

• Zdjęcia z procesu. Artysta, który maluje sam, prawie zawsze fotografuje etapy: podmalówkę, warstwy pośrednie, detale. Warto o nie poprosić. Gdy maluję portret na zamówienie, zdjęcia etapów pośrednich zamawiający dostaje w trakcie pracy — to normalna praktyka.
• Faktura od artysty lub galerii z opisem techniki.
• Kontakt z autorem. Żyjącego artystę można zapytać wprost, czy namalował tę pracę.

Kiedy druk to dobry wybór

Druk nie jest gorszy, jest inny. Jeśli podoba się Państwu znany obraz z muzeum, trzeba zapełnić ścianę w wynajmowanym mieszkaniu albo potrzebna jest dekoracja biura na kilka lat — dobra reprodukcja w rozsądnej cenie jest lepsza niż przeciętny oryginał.

Oryginał ma sens, gdy liczy się sama praca: jedyna w swoim rodzaju, z fakturą, której nie da się powtórzyć, namalowana przez kogoś, kogo znają Państwo albo mogą zapytać. Obraz olejny przy właściwej pielęgnacji przetrwa stulecia — więcej o tym w artykule o pielęgnacji obrazu. Dobry druk blaknie w dziesięć, dwadzieścia lat.

Kupując oryginał, warto rozumieć, za co się płaci: za warstwy, które artysta kładzie tygodniami — jak działa malarstwo wielowarstwowe, opisałam osobno.

FAQ — częste pytania

---

Wybierają Państwo obraz i chcą mieć pewność, że to oryginał? Proszę napisać — przyślę zdjęcia dowolnej pracy z galerii obrazów w bocznym świetle i od tyłu.